کتاب «موش‌ها و آدم‌ها» اثر جان اشتاین‌بک برای من بیشتر از این‌که فقط داستان زندگی چند کارگر در یک مزرعه باشد، داستانی درباره‌ی تنهایی، دوستی، رؤیا و سرنوشت انسان‌ها است. چیزی که بیشتر از همه در این کتاب توجه من را جلب کرد، این بود که تقریباً هر شخصیت به نوعی تنهاست؛ اما هرکدام تنهایی خودشان را دارند و به شکل متفاوتی با آن روبه‌رو می‌شوند.
یکی از مهم‌ترین نمونه‌ها، رابطه‌ی جورج و لنی است. در دنیای کتاب، بیشتر کارگرانی که در مزرعه‌ها کار می‌کنند، تنها هستند و معمولاً هرکدام به تنهایی از جایی به جای دیگر می‌روند. به همین دلیل، وقتی دیگران می‌بینند که جورج و لنی همیشه با هم هستند، برایشان عجیب است. حتی از جورج می‌پرسند که چرا این دو نفر همیشه با هم هستند و چرا مثل بقیه‌ی کارگران تنها کار نمی‌کنند. همین موضوع نشان می‌دهد که دوستی آن‌ها در دنیایی که بیشتر آدم‌ها تنها هستند، چقدر متفاوت است.
رابطه‌ی جورج و لنی فقط یک دوستی معمولی نیست. این دو نفر به یکدیگر نیاز دارند. جورج از نظر فکری قوی‌تر است و بهتر می‌تواند موقعیت‌ها را درک کند و تصمیم بگیرد، در حالی که لنی از نظر جسمی بسیار قدرتمند است، اما در درک بعضی مسائل و به خاطر سپردن اتفاقات مشکل دارد. در بسیاری از موقعیت‌ها جورج به جای لنی صحبت می‌کند و مراقب اوست؛ از طرف دیگر، لنی نیز همراه جورج است و حضورش برای او اهمیت زیادی دارد. به همین دلیل، به نظر من این دو شخصیت در کنار یکدیگر کامل‌تر می‌شوند؛ یکی چیزی دارد که دیگری ندارد.
این تفاوت شخصیتی در عین حال باعث می‌شود که اشتاین‌بک نشان دهد انسان‌ها را نمی‌توان فقط بر اساس یک توانایی یا یک نقص قضاوت کرد. لنی شاید نتواند مانند جورج موقعیت‌ها را تحلیل کند، اما از نظر جسمی بسیار قوی است و احساسات و رؤیاهای خودش را دارد. او همیشه قصد آسیب رساندن به دیگران را ندارد و بسیاری از مشکلاتی که برایش به وجود می‌آید، نتیجه‌ی این است که نمی‌تواند همیشه پیامد رفتارهایش را درک کند. همین مسئله باعث می‌شود سرنوشت او در پایان داستان بسیار تلخ‌تر شود.
موضوع دیگری که در سراسر کتاب برای من مهم بود، تنهایی شخصیت‌ها است. اشتاین‌بک نشان می‌دهد که تنها بودن فقط به این معنا نیست که یک نفر هیچ‌کس را در کنار خود نداشته باشد. ممکن است کسی در میان افراد زیادی زندگی کند و باز هم از درون تنها باشد. کارگران مزرعه هرکدام به نوعی تنها هستند؛ حتی کسانی که از نظر مالی یا اجتماعی وضعیت بهتری دارند نیز لزوماً از این تنهایی فرار نکرده‌اند.
برای مثال، همسر کِرلی، یعنی عروس صاحب مزرعه، با وجود این‌که در کنار خانواده‌ی صاحب مزرعه زندگی می‌کند، احساس تنهایی زیادی دارد. او زمانی رؤیای بازیگر شدن داشته، اما زندگی‌اش به مسیری دیگر رفته است. نکته‌ی جالب این است که او درباره‌ی رؤیاها و احساساتش با دیگران صحبت نکرده و در گفت‌وگویی با لنی، برای اولین بار بخشی از این حرف‌ها را بیان می‌کند. همین موضوع نشان می‌دهد که حتی یک انسان در میان دیگران نیز می‌تواند کسی را نداشته باشد که واقعاً با او صحبت کند.
کندی نیز نمونه‌ی دیگری از این تنهایی و ترس است. او پیرمردی است که سال‌ها یک سگ را نگهداری کرده و به آن وابستگی دارد. سگش حالا پیر شده و دیگر مانند گذشته توانایی ندارد. دیگران به او فشار می‌آورند که سگش را کنار بگذارد و در نهایت کارلسون سگ را می‌کشد. این اتفاق برای کندی فقط از دست دادن یک حیوان نیست؛ او در سگ پیرش آینده‌ی خودش را می‌بیند. کندی پیر شده و یک دستش را نیز از دست داده است و می‌ترسد روزی خودش هم دیگر برای کار کردن مفید نباشد و مانند سگش کنار گذاشته شود.
به نظر من، داستان سگ کندی یکی از مهم‌ترین قسمت‌های کتاب است، چون ترس بسیاری از شخصیت‌ها را نشان می‌دهد: ترس از این‌که روزی دیگر به درد کسی نخورند و در نتیجه تنها و فراموش شوند. این موضوع بعدها با سرنوشت لنی نیز ارتباط پیدا می‌کند و نشان می‌دهد که در دنیای سخت داستان، افراد ضعیف‌تر همیشه فرصت زیادی برای محافظت شدن ندارند.
در کنار تنهایی، موضوع رؤیا نیز نقش بسیار مهمی دارد. جورج و لنی رؤیای داشتن یک مزرعه‌ی کوچک را دارند؛ جایی که بتوانند برای خودشان زندگی کنند و دیگر مجبور نباشند برای دیگران کار کنند. این رؤیا برای آن‌ها فقط داشتن زمین و خانه نیست؛ بلکه تصویری از یک زندگی آزاد و آرام است. جالب اینجاست که وقتی دیگر کارگران مزرعه درباره‌ی این رؤیا می‌شنوند، بعضی از آن‌ها نیز دوست دارند به جورج و لنی بپیوندند. دلیلش این است که آن‌ها هم تنها هستند و این رؤیا می‌تواند به آن‌ها فرصتی برای داشتن یک زندگی مشترک و مستقل بدهد.
حتی لنی، که جورج بارها به او گفته است درباره‌ی این رؤیا با کسی صحبت نکند، نمی‌تواند جلوی خودش را بگیرد و درباره‌ی مزرعه‌ی آینده‌شان حرف می‌زند. برای لنی این رؤیا آن‌قدر واقعی و دوست‌داشتنی است که مدام درباره‌اش صحبت می‌کند. اما در پایان، اتفاقی که برای لنی رخ می‌دهد، باعث می‌شود این رؤیا از بین برود. جورج و لنی سال‌ها درباره‌ی آینده‌ای که قرار بود با هم بسازند صحبت کرده بودند، اما سرنوشت اجازه نمی‌دهد آن آینده اتفاق بیفتد.
همین موضوع باعث می‌شود عنوان کتاب، «موش‌ها و آدم‌ها» نیز معنای عمیق‌تری پیدا کند. این عنوان از شعری از رابرت برنز گرفته شده و به این ایده ارتباط دارد که موجودات مختلف می‌توانند برای آینده‌ی خود برنامه و رؤیا داشته باشند، اما یک اتفاق غیرمنتظره می‌تواند تمام آن برنامه‌ها را به هم بزند. در داستان نیز انسان‌ها دقیقاً همین وضعیت را دارند. آن‌ها برای آینده نقشه می‌کشند و رؤیا دارند، اما همیشه نمی‌توانند اتفاقاتی را که در مسیر زندگی‌شان رخ می‌دهد کنترل کنند.
از این نظر، جورج و لنی تنها شخصیت‌هایی نیستند که رؤیا دارند. تقریباً هر شخصیت داستان رؤیایی یا حسرتی در زندگی خود دارد؛ اما همه‌ی آن‌ها به شکلی با واقعیت سخت زندگی روبه‌رو می‌شوند. شاید یکی از تلخ‌ترین پیام‌های کتاب همین باشد که داشتن رؤیا به معنای رسیدن به آن نیست. انسان می‌تواند برای آینده برنامه‌ریزی کند و برای آن تلاش کند، اما گاهی اتفاقی خارج از اختیار او همه‌چیز را تغییر می‌دهد.
در نهایت، چیزی که «موش‌ها و آدم‌ها» را برای من به کتابی قابل‌توجه تبدیل می‌کند، همین ارتباط میان تنهایی، دوستی و رؤیا است. تقریباً همه‌ی شخصیت‌ها به دنبال چیزی هستند: یکی به دنبال همراهی، یکی به دنبال آزادی، یکی به دنبال عشق، یکی به دنبال امنیت و دیگری فقط می‌خواهد احساس کند هنوز ارزشمند است. اما در دنیایی که اشتاین‌بک ساخته، رسیدن به این خواسته‌ها چندان آسان نیست.
به نظر من، اشتاین‌بک با این داستان نشان می‌دهد که انسان‌ها، با وجود تفاوت‌های ظاهری و شخصیتی‌شان، در یک چیز شبیه یکدیگرند: همه‌ی آن‌ها به کسی یا چیزی نیاز دارند که به زندگی‌شان معنا و امید بدهد. و شاید به همین دلیل است که پایان داستان تا این اندازه تأثیرگذار است؛ چون نشان می‌دهد گاهی نه‌تنها یک انسان، بلکه یک دوستی، یک رؤیا و آینده‌ای که دو نفر برای خود تصور کرده‌اند نیز می‌تواند در یک لحظه از بین برود.
برای من، «موش‌ها و آدم‌ها» در نهایت داستان آدم‌هایی است که در یک دنیای پر از تنهایی، تلاش می‌کنند تنها نمانند و به رؤیاهایشان برسند؛ اما زندگی همیشه مطابق خواسته‌ی انسان پیش نمی‌رود.
دیدگاه وجود ندارد