پس از تسلط طالبان بر افغانستان در آگست ۲۰۲۱ میلادی، دختران بالاتر از صنف شش از رفتن به مکتب منع شدند و به گفتهٔ صندوق کودکان ملل متحد (یونیسف)، بیش از ۲.۲ میلیون دختر نوجوان در افغانستان از آموزش محروم شدهاند.
فصلنامهٔ گندمین در نخستین شمارهٔ خود، هفتاد خاطره از لحظههای مکتب دختران در افغانستان را ثبت کرده است؛ خاطراتی که نوشتنشان برای شماری اشک خوشحالی و برای برخی اشک ناراحتی به همراه داشت و یادآور ناتمام ماندن فصل رشد، بالندهگی و آگاهی بود.
این هفتاد خاطره متعلق به یک نسل، یک دوره و یا منطقهای خاص نیست؛ بلکه این فصلنامه، پیوند نسلها و جغرافیای افغانستان است؛ از نسل دهههای ۳۰ و ۴۰ که راه مکتب را باز کردند تا نسل امروزی که در سال ۱۴۰۴ خورشیدی، با ممانعتها، مکتب را پشت صفحات کمپیوتر و دنیای مجازی تعقیب میکنند.
واژههای این خاطرات، خاک، حالوهوا و فرهنگ مناطق مختلف افغانستان را در خود دارند. شما با ورقزدن این فصلنامه، روایتهایی زنده از خاطرات دختران را با پوششهای متفاوت از نگاه رنگ و اندازه، نظام آموزشیِ همیشه در تغییر، رفتارهای استادان و مسوولین مکتب، نخستین دوستیهای دخترانه، دلتنگیها و بازیگوشیهای دخترانه میخوانید.
ما با نشر این هفتاد خاطره، فراتر از تجربهٔ زیستی زنان از محیط مکتب، میخواهیم یک حقیقت را در این فصلنامه بیان کنیم؛ اینکه زنان این سرزمین حتی در تاریکترین روزهای خود خالی از تکاپوی آگاهی نبودهاند. این نوشتهها حتی در شادترین لحظاتِ ثبتشدهٔ شان، وزن سنگین یک محرومیت را به دوش میکشند. این خاطرات گواهی زنده و مستند هستند بر اینکه انسداد مکتب چگونه نسلی را از طبیعیترین حق زندهگی و از جهانی پُرشور و حقی بزرگ محروم کرده است.
ناگفته نماند که ما این خاطرات را بدون صنفبندی و درجهبندی از نگاه قوت قلم و پختهگی، و تنها بهمنظور حمایت از قلم، صدا و خاطرههای دختران و زنان، به نشر رساندهایم.
در این فصلنامه، خاطرهها بر بنیاد سالهای مکتب، از دهههای ۳۰ و ۴۰ تا ۱۴۰۴ خورشیدی، ترتیببندی شدهاند. در این روایتها، سال، ولایت و نام مکتب نیز ذکر شده و عکسهای استفادهشده متعلق به خود نویسندهگان است. با این کار خواستیم تا یک آرشیف زنانه از تجربهٔ آموزش در افغانستان داشته باشیم.
سپاس از تمام زنانی که نوشتند، خاطرههایشان را به ما سپردند و نگذاشتند این بخش از زندهگی زنان افغانستان ناگفته بماند. امروز شاید اینها خاطره باشند، اما روزی اینها سند ایستادهگی نسلی خواهند شد که حق آموختن را فراموش نکردند.
مجلۀ گندمین
سال نخست، شمارهی نخست، جوزا/خرداد 1405
صاحب امتیاز: رسانه گندمین
مدیر مسوول: بهشته خُرَّم
سردبیر و ویراستار: فرحناز حامد
طراح گرافیک و صفحهآرا: نثار آریانفر
موفق و کامگار بمانید
خیلی خاطرات دوست داشتنی بود واقعاً جای افتخار است که همچون مجلهی داریم.